تبلیغات
سوال از شما و پاسخ از ما - روابط ایران و عربستان

*** هزار دوست كم است و یك دشمن بسیار ***

روابط ایران و عربستان

نویسنده :رسول دوستی
تاریخ:جمعه 9 تیر 1391-07:48 ب.ظ

عربستان سعودی یكی از مهمترین بازیگران منطقه خلیج فارس و خاورمیانه به شمار می آید كه تحولات و سیاست های منطقه ای آن بر منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تأثیر گذار بوده و دو كشور در طول سه دهه گذشته در اِعمال سیاست های منطقه ای به رقابت برخاسته اند.

پس از فروپاشی نظام شاهنشاهی در ایران و پیروزی انقلاب اسلامی، دولت پادشاهی عربستان سعودی به شدت از نفوذ افكار انقلابی به درون آن كشور هراسان گردید و تلاش نمود با جلب همكاری سایر كشورهای عرب منطقه از نفوذ امواج سهمگین انقلاب جلوگیری كند. با آغاز جنگ ایران و عراق، عربستان علیرغم اختلافات عقیدتی و سیاسی با رژیم صدام در كنار آن رژیم قرار گرفت و در سال 1360 بنا به پیشنهاد دولت كویت اقدام به تشكیل شورای همكاری خلیج فارس نمود. تشكیل این شورا احتمالاً به منظور تأمین امنیت كشورهای منطقه و جلوگیری از نفوذ اندیشه های انقلابی بود كه از كرانه دیگر خلیج فارس گسترش می یافت.

شورای همكاری به تدریج حمایت های مالی و تبلیغاتی خود را از رژیم صدام حسین گسترش داد به گونه ای كه در سالهای آخر جنگ تحمیلی، هراس كشورهای عرب حوزه خلیج فارس از پیروزی جمهوری اسلامی ایران موجب گردید این كشورها كلیه امكانات مالی، نفتی، سیاسی و تبلیغاتی خود را در اختیار رژیم عراق قرار دهند.

مهمترین حادثه تأثیر گذار بر روابط دو كشور پس از انقلاب، كشتار جمع كثیری از حجاج ایرانی در مكه بود كه از سوی نیروهای امنیتی و ارتش عربستان و به بهانه برگزاری مراسم "برائت از مشركین" توسط حجاج ایرانی صورت گرفت و برای مدتی اعزام حجاج ایرانی به عربستان متوقف گردید.

ملاقات امیر عبدالله، ولیعهد وقت عربستان با آیت الله هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور وقت در سنگال و سپس حاشیه اجلاس كنفرانس اسلامی در اسلام آباد پاكستان؛ حضور امیرعبدالله در اجلاس سازمان كنفرانس اسلامی در تهران و سفر سید محمد خاتمی رئیس جمهور وقت ایران به عربستان و دیدار وی با ملك فهد، پادشاه وقت عربستان همگی نشانگر آغاز فصلی نوینی در روابط دو جانبه بود.

گسترش همكاریها سرانجام موجب انعقاد قرارداد امنیتی بین ایران و عربستان در سال 80 گردید. روند بهبود مناسبات در اواسط دهه 70 شمسی و پس از اعلام سیاست تنش زدایی از سوی جمهوری اسلامی ایران سرعت گرفت و دو طرف علی رغم اختلافات موجود، سعی در برطرف كردن ابهامات و بهبود روابط داشتند؛ اما هیچگاه سوء ظن مقامات عربستان نسبت به اهداف و نیات ایران برطرف نشد.

پس از روی كار آمدن محمود احمدی نژاد، علی رغم تلاش جمهوری اسلامی ایران برای تقویت روابط دو كشور و چهار بار سفر به عربستان اما با توجه به تحولات منطقه خاورمیانه و ناكامی عربستان در صحنه رقابت با جمهوری اسلامی ایران روابط دو كشور به تیرگی گرائید و بویژه پس از اشغال نظامی بحرین توسط نیروهای نظامی عربستان به بحران در روابط تبدیل گردید.

اخیراً نیز اعدام چند تن از اتباع ایرانی در عربستان علی رغم قول مقامات آن كشور مبنی بر جلوگیری از اجرای حكم اعدام این افراد به تشنج در روابط دو كشور دامن زد، به گونه ای كه جمهوری اسلامی ایران سفر معاون وزیرخارجه ایران به عربستان را برای تسلیم دعوتنامه رئیس جمهور از پادشاه عربستان برای شركت در اجلاس سران كشورهای غیرمتعهد لغو نمود.

 

ریشه های تنش بین ایران و عربستان

عوامل مختلفی روابط دو كشور را شدیداً تحت تأثیر قرار داده است كه به بخشی از آن اشاره می شود:

1- پادشاهی عربستان سعودی خود را ام القرای جهان اسلام می داند و در بعد منطقه ای و فراتر از آن در جهان اسلام نقشی مهم برای خود قائل است و با استفاده از امكانات مالی و مزیت منحصر به فرد خود یعنی وجود حرمین شریفین در سرزمین عربستان با حمایت از كشورهای همسو و جریانات وابسته به خود در كشورهای اسلامی در پی بسط حوزه نفوذ منطقه ای خود می باشد.

سعودی ها معتقدند كه ایران برای گسترش تشیع در خلیج فارس و سایركشورهای منطقه تلاش می كند.

رسانه های وابسته به عربستان در این خصوص به اقداماتی مانند برگزاری كنفرانس های بین المللی، فعالیت های مجمع اهل البیت، جامعه المصطفی، بورسیه كردن دانشجویان مسلمان، تأسیس حوزه های علمیه در آفریقا، هند، آمریكای لاتین و سایر مناطق، استفاده از اینترنت برای گسترش دین ، گسترش شبكه های تلویزیونی به زبان های خارجی، انتشار كتب دینی مذهبی، در كشورهای سنی نشین و اقدامات جمهوری اسلامی ایران در مراسم حج و عمره برای ارتباط با مسلمانان سایر كشورها اشاره می كنند.

از نگاه ایران نیز، عربستان سعودی با توجه به ماهیت سلفی خود و با سوء استفاده از اقبال عموم مسلمانان به حرمین شریفین به عنوان قبله گاه مسلمین و مزار پیامبر اكرم(ص) تلاش می كند تا اندیشه سلفی وهابی را در جهان اسلام گسترش دهد و با حمایت از جریانات تندروی كشورهای مختلف از جمله پاكستان و افغانستان، مردم این كشورها را مورد تهدید وترور قرار داده و آنان را كافر و خارج از اسلام معرفی نماید.

همچنانكه متدینین عربستان همواره تحت فشار مضاعف بوده و از تبعیض و خفقان حاكم بر آنان به شدت رنج می برند. مقامات عربستان سعودی می كوشند با استفاده از نفوذ منطقه ای خود در كشورهای حوزه خلیج فارس و سایركشورهای همسو در منطقه عربی و جهانی اسلام، جمهوری اسلامی ایران را به عنوان تهدید اصلی كشورهای اسلامی جایگزین رژیم صهیونیستی كنند.

عربستان سعودی همواره خود را در نقش مدافع تمام عیار اهل سنت تعریف كرده و نسبت به كاهش نقش اهل سنت در عراق، لبنان و كشورهای همجوار خود مانند بحرین به شدت حساسیت نشان می دهد.

2- عربستان سعودی ، شكاف قومی ایران و اعراب را برجسته نموده و همواره از طریق رسانه های وابسته به خود تبلیغ می كند كه ایرانیها خصومت دیرینه ای با اعراب دارند و بدین وسیله تلاش می كند با استفاده از حربه های قومی و تأكید بر ناسیونالیسم عربی بین ایران و كشورهای عرب منطقه فاصله  ایجاد كند.

پادشاهی عربستان می كوشد در همه مناقشاتی كه زمینه شیعی - سنی و یا عربی - عجمی دارد به منازعات دامن بزند تا رهبری خود بر جهان عرب و یا حداقل كشورهای عضو شورای همكاری خلیج فارس را تثبیت كند و نیروهای منطقه را پشت سرخود بسیج نماید.

3- در عرصه سیاسی ، عربستان سعودی همواره بر اختلافات سیاسی دو كشور تأكید كرده و ایران را همچنان به عنوان تهدیدی برای منطقه و جهان اسلام معرفی می كند.

مهمترین مسایل تهدیدآمیز مطرح شده از سوی سعودیها در خصوص ایران سیاست صدور انقلاب و تلاش برای سرنگونی دولت های منطقه، ایجاد هسته های خفته هواداران ایران در كشورهای عربی ، آموزش اتباع كشورهای عربی برای انجام عملیات به اصطلاح خرابكارانه، تلاش برای بین المللی كردن حرمین شریفین و مطرح ساختن شعارهای ضد آمریكایی و ضد صهیونیستی به منظور جلب افكار شهروندان منطقه می باشد.

عربستان سعودی در سطوح منطقه ای و بین المللی با استفاده از ابزار شورای همكاری خلیج فارس، اتحادیه عرب، سازمان كنفرانس اسلامی، كنفرانس بین المجالس اسلامی در جهت منزوی ساختن ایران تلاش می كند. در سطح بین المللی نیز عربستان می كوشد از تمامی امكانات سیاسی، اقتصادی و رسانه های خود برای اعمال فشار بر ایران استفاده كند. مشاركت عربستان در طرح مهار و تضعیف ایران توسط غرب از جمله موارد اختلاف دو كشور می باشد.

عربستان سعودی در تحریك آمریكا و غرب علیه ایران پیشتازانه تر از دیگر كشورهای منطقه بوده و در روند افزایش تحریم های بین المللی علیه ایران نقش فعالانه ای ایفا كرده است.

همچنانكه با افزایش تولید نفت خود می كوشد به تحریم نفتی ایران دامن بزند. اتهام ترور سفیرعربستان در واشنگتن و اقدام آن كشور به محكوم ساختن ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نشانی از اوج تخاصم و سیاست تقابلی عربستان در قبال ایران دارد.

4- عربستان در عرصه نظامی نیز با برجسته كردن تهدیدهای نظامی ایران رویكرد تقابلی در پیش گرفته و بطور مداوم از تلاش ایران برای ایفای نقش اساسی در منطقه و برنامه های هسته ای و تسلیحاتی ایران اظهار نگرانی نموده و براین اساس اقدام به دادن پایگاه های نظامی به قدرت های فرامنطقه ای و خرید انبوه تسلیحات پیشرفته و ترغیب سایركشورهای منطقه به خرید هواپیما های مدرن و انعقاد قراردادهای نظامی با قدرت های بزرگ جهانی نموده است.

5- در سطح منطقه ای، عربستان نسبت به افزایش نقش ایران در افغانستان، لبنان، فلسطین، سوریه، عراق و یمن نگران است. تحولات سالهای اخیر درمنطقه كه موجب افزایش نفوذ جمهوری اسلامی ایران گردیده و شكست و ناكامی عربستان در گسترش نفوذ خود براین كشورها موجب خشم و عصبانیت شدید آن كشور گردیده است.

عربستان سعودی پس از حادثه 11 سپتامبر ، جایگاه منطقه ای خود را تا اندازه زیادی از دست داد و فعالیت های جریان القاعده كه آبشخور آن افراط گرایی سلفی وابسته به عربستان بود، نگرانی بازیگران بین المللی را برانگیخت و موجب انزوای بین المللی عربستان گردید.

سقوط طالبان در افغانستان و سرنگونی رژیم صدام، نقش و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را ارتقاء بخشید.

نگرانی های عربستان از كاهش نقش و نفوذ خود در منطقه موجب گردید كه آن كشور با همكاری برخی دیگر از كشورهای منطقه ازجمله دولت قطر، جریانات مخالف رژیم های عراق، سوریه و لبنان را مورد حمایت مالی و تسلیحاتی قرار دهد.

تلاش عربستان و قطر برای سرنگونی رژیم بشاراسد و سنگ اندازیهای آن كشور در مسیر دولت نجیب میقاتی و حمایت از جریان المستقبل در لبنان كاملاً مشهود است.

اخیراً نوری مالكی نخست وزیرعراق در مصاحبه با شبكه تلویزیونی المیادین اعلام نمود كه عربستان و قطر به دنبال سرنگونی دولت وی بوده و از همه امكانات برای دستیابی به این هدف استفاده می كنند.

حمایت سعودیها از ادعاهای ارضی امارات عربی متحده در مورد جزایر ایرانی خلیج فارس از جمله موارد دخالت آن كشور در امور داخلی ایران بوده و تمامیت ارضی كشور را مورد تهدید قرار می هد.

6- تحولات یكسال گذشته جهان عرب و سرنگون شدن رژیمهای وابسته و هم پیمان عربستان درمنطقه همچون رژیم مبارك، بن علی، قذافی و علی عبدالله صالح و اوجگیری نارضایتی های اعتراضات عمومی در چند شهر عربستان موجب وحشت شدید مقامات عربستان گردیده است.

لذا با تمام قوا می كوشند تا از گسترش نارضایتی ها جلوگیری نموده و با هرگونه اعتراض جمعی به شدت برخورد می كنند. هراس مقامات عربستان از گسترش اعتراضات مردم بحرین به شرق عربستان و قیام معترضان آن كشور موجب گردید كه با اعزام نیروهای نظامی، بحرین را به اشغال خود درآورد و با سركوب مردم آن كشور مانع هرگونه تحول و انجام اصلاحات سیاسی در آن كشور گردد.

 

با این حال دامنه نیروهای نیابتی ایران و عربستان در خاورمیانه در حال گسترش است. لبنان، فلسطین، عراق، یمن و اكنون سوریه كشورهایی هستند كه گروه ها و جریانات طرفدار تهران و ریاض در آنها رودرروی یكدیگر قرار گرفته اند.

با توجه به آنچه گذشت به نظر می رسد بسیاری از پل ها در روابط دو كشور تخریب شده و بازسازی آن نیاز به زمان طولانی و تغییر رویكرد دو كشور دارد. گرچه دو كشور سعی می كنند تنش در روابط آنان از حّد معقولی فراتر نرود و برخی از خطوط قرمز را رعایت كنند ولی در شرایط كنونی تعارض منافع دو كشور بسیار گسترش یافته و دیوار بلندی از بی اعتمادی بین دو كشور بنا نهاده شده است.

لذا تعامل و توافق اساسی دو كشور مستلزم گذشت دوره ای از آرامش نسبی و پذیرش نقش متقابل یكدیگر و تغییر برخی رویكردها می باشد. لذا چشم اندازی برای بهبود روابط دو كشور در آینده نزدیك دیده نمی شود.

* علی جنتی سفیر پیشین ایران در ریاض




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.




Admin Logo
themebox Logo

انواع کد های جدید جاوا تغییر شکل موس